Szlak Zabytków Techniki - Tu byłam. Joanna
Data dodania: 13 lipca 2018

Tu byłam. Joanna


To pierwsza ścieżka tematyczna Szlaku Rodów Przemysłowych, trasy Szlaku Zabytków Techniki.

Najbogatsza czterolatka w Europie, śląski Kopciuszek, matka śląskiego przemysłu, wrażliwa filantropka… Życie Joanny Gryzik to gotowy scenariusz na filmową superprodukcję. Filmu jeszcze nie ma, ale dzięki inicjatywie Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach powstał komiks opisujący fascynujące życie Joanny Gryzik.

 

 

Joanna Gryzik jest postacią, której biografia łączy kilka absolutnie ikonicznych nazwisk i historii. Pojawiają się w niej pośrednio Ballestremowie, którzy stworzyli Karolowi Goduli warunki do budowania jego cynkowej fortuny, sam diabeł z Rudy ze swoją mitologią, a wreszcie ród Schaffgotschów, który stał się ostatnim depozytariuszem godulowych milionów. Joanna Gryzik pojawia się w tej historii jako dziecko, sierota, Kopciuszek, milionerka, na której życie czyhają niedoszli spadkobiercy, młoda hrabianka, sprawna menedżerka, twarda kobieta, matka, głowa rodu, kobieta z ludu, wrażliwa filantropka. Kim była Joanna Gryzik? Każdą z tych postaci, a jednak współczesna kultura regionu mimo bogactwa wątków wciąż ma problem z przywróceniem Joannie życia. Nasze „gryzikowe” opowieści nie wychodzą poza ramy narracji stricte historycznej lub bajki o sierotce, która zmiękczyła serce diabła Goduli.

Chcemy poddać najbardziej powszechne sądy o Joannie swoistej dekonstrukcji, pokazać Joannę w wielu, czasem nowych, kontekstach i interpretacjach. Przede wszystkim zależy nam na zachęceniu mieszkańców regionu do poznania Ballestremów, Goduli, Joanny i Ulryka, zachwycenia się lokalnym dziedzictwem pozostającym w cieniu wielkich inwestycji i produktów turystycznych. Wychodzimy z założenia, że troska o dziedzictwo bierze się z dobrze opowiedzianych historii.

Dlatego też powstał komiks Joanna i spółka o życiu i działalności Joanna Gryzik, do stworzenia, którego zaproszono utalentowanych rysowników i scenarzystów z naszego regionu – Daniela Gizickiego, Martę Szudygę, Tomasza Kontnego, Katarzynę Klas, Krzysztofa Budziejewskiego, Artura Chochowskiego, Martę Ogonek i Mikołaja Ratkę pełniącego również funkcję redaktora naczelnego publikacji. W rysunkowej opowieści życie Joanny jest jedynie pretekstem do rozwinięcia wyobraźni autorów i czytelników. Komiks bawi się konwencjami, podejmuje wątki ludowych mitologii, sięga po uniwersalne motywy walki dobra i zła tworząc wartką, uniwersalną opowieść o lokalnych bohaterach. Mała Ruda, Orzegów, Szombierki stają się areną wielkich wydarzeń i zmagań. Na kartach pojawiają się prawdziwe miejsca i obiekty dzięki czemu nasz komiks staje się niejako przewodnikiem po alternatywnej rzeczywistości, z którym czytelnik zechce samodzielnie odkrywać historię, aby przekonać się jak było naprawdę.

Komiks to tylko jeden z elementów projektu Tu byłam. Joanna. To dwudniowe wydarzenie zorganizowane przez Regionalny Instytut Kultury w Katowicach wokół przestrzeni i obiektów związanych z dziedzictwem Joanny Gryzik. Miało ono dwa konteksty – pierwszym z nich była INDUSTRIADA czyli Święto Szlaku Zabytków Techniki, które w tym roku odbywało się 9 czerwca pod hasłem Industria jest kobietą. Z kolei Dzień matki wydawał się świetnym momentem, aby w sposób pogłębiony opowiedzieć o matce górnośląskiego przemysłu, a jednocześnie zapowiedzieć motyw przewodni INDUSTRIADY. Drugim kontekstem było wprowadzenie do publicznego obiegu produktów inicjujących szlak Śladem Rodów Przemysłowych – sub-szlak Szlaku Zabytków Techniki, który rozwijał będzie historie tworzących go obiektów o narracje dotyczące magnatów przemysłowych i wielkich osobowości, których działalność zapisała się złotymi głoskami w historii górnośląskiej industrii.

Niektóre z wątków opowiedzianych w komiksie stały się również  kanwą questingu – gry łączącej elementy edukacyjne i fabularne z rozgrywką terenową, wysyłającej uczestników do obiektów i miejsc wypełnionych historią i wyobraźnią. W każdym z miejsc – Goduli, Rudzie, Orzegowie, Szombierkach czekali również nasi przewodnicy, którzy opowiadali o historiach miejsc i ludzi zapraszając do najciekawszych obiektów każdej z dzielnic. Wycieczki dedykowaliśmy publiczności nie biorącej udziału w questingu, preferującej klasyczne, przewodnickie formy poznawania okolicy. W Rudzie skupialiśmy się na dziedzictwie Ballestremów i Goduli, w Goduli na działalności społecznej Joanny Gryzik, w Szombierkach na pamiątkach po Schaffgotschach. Przemierzając dzielnice uczestnicy questingu i wycieczek przemierzali również życie Joanny ponieważ układ fabularny gry odnosił się do chronologii zdarzeń wypełniających biogram Joanny.

Z kolei w Muzeum Miejskim im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej odbyła się niezwykle udana sesja, podczas której wychodząc od morfologii bajki Władimira Proppa poddaliśmy mit Joanny krytycznej dyskusji. W sesji prowadzonej przez Małgorzatę Tkacz-Janik udział wzięli historycy, badacze, twórcy, społecznicy, artyści. Jednym z poruszonych wątków były możliwości współczesnego przetwarzania opowieści o Joannie, a przykładem tychże możliwości wspomniany komiks oraz teledysk do piosenki Joli Literskiej Joanna stanowiący synergię komiksowych kadrów oraz słów i muzyki przenoszącej opowieść w kolejny z obszarów artystycznego przekazu.

Konferencja, wycieczki, questing, komiks, piosenka i towarzyszący jej teledysk złożyły się na mini festiwal Joanny Gryzik, zbudowany o dopełniające się elementy. Był on również swoistą „próbą ognia” szlaku Śladem Rodów Przemysłowych i dowodem na ogromny potencjał pozostających w jego oddziaływaniu tropów i narracji. Również potencjał społeczny, który uruchomiony podczas Tu byłam. Joanna mamy nadzieję podtrzymywać w trakcie prac nad powołaniem na terenie Rudy parku kulturowego. Produkty szlaku – komiks, teledysk, właśnie tym kontekście wydają się najbardziej istotne. Ich pozytywny odbiór oraz obecność wśród obecnych i przyszłych interesariuszy dziedzictwa zwiększa szansę na powołanie wspomnianego parku kulturowego.

Komiks, od 21 czerwca dostępny jest w stacjonarnym i internetowym sklepie Regionalnego Instytutu Kultury. Cena publikacji to 19 zł. Również tego dnia do sieci oficjalnie trafi teledysk do piosenki Joli Literskiej, który stworzyła Monika Jangrot. Z kolei ze strony internetowej Szlaku Zabytków Techniki każdy może pobrać questing w wersji pdf i samodzielnie wyruszyć w teren.

Na stronie http://telewizjatvt.pl/szlakiem-rodow-przemyslowych/ można oglądać już dziesięcioodcinkowy serial Szlakiem Rodów Przemysłowych Jerzego Ciurloka zrealizowany prze Telewizję TVT na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego i Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach.

Partnerami Tu byłam. Joanna byli m.in. miasto Ruda Śląska oraz Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka, Towarzystwo Miłośników Orzegowa, Stowarzyszenie Pro Fortalicium, Centrum Inicjatyw Społecznych w Rudzie Śląskiej, Orzegowie, Fundacja „Zamek Chudów”.

Adam Kowalski
zastępca dyrektora Regionalnego Instytutu Kultury, współodpowiedzialny za realizację projektu

 

 

 

 

Koordynator projektu: Regionalny Instytut Kultury w Katowicach